Zanim zaczniesz
W większości lokali przyłącze ustala właściciel budynku. Najpierw sprawdź stałe parametry, potem zaplanuj odbiorniki wokół nich.
Typowe obwody w sklepie
Dziel według tego, co musi działać bez przerwy. Chłodnictwo, kasa i instalacje bezpieczeństwa mają własne linie; oświetlenie i gniazda ogólne dzielimy strefami.
| Obwód | Wyłącznik | Przewód mm² | Ochrona | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| Oświetlenie sali i witryny | B10 | 3 × 1,5 | RCBO 30 mA | Na dużej sali długie szynoprzewody rozłóż na fazy. |
| Oświetlenie kasy i zaplecza | B10 | 3 × 1,5 | RCBO 30 mA | Oddzielnie od sali sprzedaży. |
| Gniazda na sali sprzedaży | B16 | 3 × 2,5 | RCBO 30 mA | Maszyny czyszczące, ekspozytory promocyjne. |
| Gniazda przy kasie | B16 | 3 × 2,5 | RCBO 30 mA | Kasa, terminal, router; w razie potrzeby mały UPS. |
| Gniazda na zapleczu | B16 | 3 × 2,5 | RCBO 30 mA | Czajnik, zamrażarka skrzyniowa, drukarka etykiet. |
| Witryna chłodnicza 1 | C16 | 3 × 2,5 | Własny RCBO 30 mA | Charakterystyka C ze względu na rozruch sprężarki. |
| Witryna chłodnicza 2 | C16 | 3 × 2,5 | Własny RCBO 30 mA | Upływ zatrzyma jedną szafę, a nie cały łańcuch chłodniczy. |
| Podświetlany szyld | B16 | 3 × 2,5 | Własny RCBO 30 mA | Przez zegar sterujący lub wyłącznik zmierzchowy. |
| Klimatyzacja typu split | C16 | 3 × 2,5 | Własny RCBO 30 mA | Rozłącznik przy jednostce zewnętrznej. |
| Oświetlenie awaryjne | B6 | 3 × 1,5 | Własny RCBO 30 mA* | Oprawy z własnym akumulatorem, wg projektu ppoż. |
Oświetlenie sali i witryny
- Wyłącznik
B10- Przewód · mm²
- 3 × 1,5
- Ochrona
- RCBO 30 mA
Na dużej sali długie szynoprzewody rozłóż na fazy.
Oświetlenie kasy i zaplecza
- Wyłącznik
B10- Przewód · mm²
- 3 × 1,5
- Ochrona
- RCBO 30 mA
Oddzielnie od sali sprzedaży.
Gniazda na sali sprzedaży
- Wyłącznik
B16- Przewód · mm²
- 3 × 2,5
- Ochrona
- RCBO 30 mA
Maszyny czyszczące, ekspozytory promocyjne.
Gniazda przy kasie
- Wyłącznik
B16- Przewód · mm²
- 3 × 2,5
- Ochrona
- RCBO 30 mA
Kasa, terminal, router; w razie potrzeby mały UPS.
Gniazda na zapleczu
- Wyłącznik
B16- Przewód · mm²
- 3 × 2,5
- Ochrona
- RCBO 30 mA
Czajnik, zamrażarka skrzyniowa, drukarka etykiet.
Witryna chłodnicza 1
- Wyłącznik
C16- Przewód · mm²
- 3 × 2,5
- Ochrona
- Własny RCBO 30 mA
Charakterystyka C ze względu na rozruch sprężarki.
Witryna chłodnicza 2
- Wyłącznik
C16- Przewód · mm²
- 3 × 2,5
- Ochrona
- Własny RCBO 30 mA
Upływ zatrzyma jedną szafę, a nie cały łańcuch chłodniczy.
Podświetlany szyld
- Wyłącznik
B16- Przewód · mm²
- 3 × 2,5
- Ochrona
- Własny RCBO 30 mA
Przez zegar sterujący lub wyłącznik zmierzchowy.
Klimatyzacja typu split
- Wyłącznik
C16- Przewód · mm²
- 3 × 2,5
- Ochrona
- Własny RCBO 30 mA
Rozłącznik przy jednostce zewnętrznej.
Oświetlenie awaryjne
- Wyłącznik
B6- Przewód · mm²
- 3 × 1,5
- Ochrona
- Własny RCBO 30 mA*
Oprawy z własnym akumulatorem, wg projektu ppoż.
Wartości z omówionego niżej przykładu, a nie obliczenie doboru przekrojów. Sprawdź sposób ułożenia, długość, grupowanie przewodów, warunki zwarciowe i instrukcje urządzeń. *Zasilanie i zabezpieczenie oświetlenia awaryjnego wynikają z projektu instalacji bezpieczeństwa (PN-EN 1838, PN-HD 60364-5-56).
Plan w praktyce
Mały sklep spożywczy lub branżowy z przyłączem 3 fazy 40 A. Jedenaście obwodów, każdy na własnym RCBO, więc pojedyncza usterka nigdy nie wyłączy naraz chłodzenia i kasy.
Sklep 80 m², 3 fazy, 40 A
Sala sprzedaży, witryna i szyld, kasa, zaplecze i WC personelu; dwie witryny chłodnicze, klimatyzacja i oświetlenie awaryjne.
- 1×Obudowa 4×12 (48 mod.), tworzywo, montaż podtynkowy, IP30
- 1×Wyłącznik główny, C40, 4 mod.
- 1×Ogranicznik przepięć (SPD), typ 2, układ 3+1 (CT2), 4 mod.
- 1×Blok rozdzielczy 4P 125 A, 15 zacisków na biegun, 4 mod.
- 3×Wyłącznik różnicowoprądowy z członem nadprądowym (RCBO), B10, 30 mA typ A, 2 mod.
- 1×Wyłącznik różnicowoprądowy z członem nadprądowym (RCBO), B6, 30 mA typ A, 2 mod.
Wygenerowane przez konfigurator z 20% rezerwy miejsca. To wersja robocza rozdzielnicy, a nie projekt instalacji: projekt i jego zatwierdzenie należą do projektanta z uprawnieniami budowlanymi.
Planowanie krok po kroku
Sześć kroków od projektu aranżacji do wersji roboczej rozdzielnicy dla projektanta i elektryka.
- 1
Zbierz stałe parametry
Najpierw przyłącze, układ sieci, miejsce licznika i zasady właściciela budynku. W wynajmowanym lokalu przewód zasilający i zabezpieczenie główne są często z góry ustalone: odbiorniki planuj w ich granicach.
- 2
Wypisz urządzenia i tryb ich pracy
Witryny chłodnicze, zamrażarki, klimatyzacja, szyld i sprzęt kasowy z mocą i zasilaniem z kart katalogowych. Zaznacz, co pracuje bez przerwy: chłodnictwo działa dzień i noc.
- 3
Wydziel to, co musi działać
Każda szafa chłodnicza, kasa i szyld dostają własne obwody. Oświetlenie i gniazda na sali podziel na strefy, żeby jedna usterka nie zaciemniła całego sklepu.
- 4
Dodaj instalacje bezpieczeństwa
Oświetlenie awaryjne dostaje własny obwód B6 i RCBO. W projekcie ppoż. sprawdź, czy budynek wymaga przeciwpożarowego wyłącznika prądu na aparacie wejściowym.
- 5
Zrównoważ fazy i sprawdź zabezpieczenie główne
Rozłóż witryny i klimatyzację na L1, L2 i L3. Porównaj spodziewane zapotrzebowanie z zabezpieczeniem głównym i zostaw 20–30% miejsca w obudowie na zmiany aranżacji.
- 6
Przekaż projektantowi
Wyeksportuj schemat połączeń, listę zakupów i kolejność montażu. Projektant z uprawnieniami kończy projekt, a elektryk montuje instalację, wykonuje pomiary i wystawia protokół.
Szczegóły, które warto dopracować
Wymagania
PN-HD 60364 / przepisy lokalne
- Instalacja w lokalu usługowym wymaga projektu od projektanta z uprawnieniami i protokołu z pomiarów odbiorczych.
- Gniazda do 32 A wymagają ochrony uzupełniającej wyłącznikiem różnicowoprądowym 30 mA.
- Oświetlenie ewakuacyjne wg PN-EN 1838: własny obwód, oprawy z akumulatorem, okresowe testy.
- Wyłącznik ppoż. na aparacie wejściowym tam, gdzie wymagają go przepisy lokalne lub koncepcja ppoż.
- Ogranicznik przepięć w złączu i skoordynowana ochrona nadprądowa.
Częste błędy
Drobne przeoczenia, których łatwo uniknąć
- −Wszystkie witryny za jednym wspólnym RCD: jeden upływ i cały łańcuch chłodniczy stoi.
- −Kasa na obwodzie gniazd sali sprzedaży razem z maszyną czyszczącą.
- −Oświetlenie awaryjne zasilane z obwodu i RCD oświetlenia ogólnego.
- −Trzy witryny i klimatyzacja na jednej fazie, podczas gdy pozostałe są niedociążone.
- −Zamawianie rozdzielnicy, zanim firma chłodnicza poda rzeczywiste moce.
Najczęstsze pytania
Ile obwodów potrzebuje mały sklep?
Policz strefy i urządzenia, które muszą działać bez przerwy. Przykład 80 m² ma jedenaście: trzy obwody oświetlenia, trzy gniazd, dwie witryny, szyld, klimatyzację i oświetlenie awaryjne. Sklep spożywczy z większą liczbą szaf albo piecem piekarniczym potrzebuje ich więcej.
Czy każda witryna chłodnicza musi mieć osobny obwód?
Tak, to dobra praktyka. Wydzielony obwód z własnym RCBO sprawia, że upływ lub awaria sprężarki zatrzyma jedną szafę, a nie cały łańcuch chłodniczy. Rozłóż witryny na fazy i rozważ alarm temperatury na wypadek nocnego wyłączenia.
Czy w sklepie wymagane jest oświetlenie awaryjne?
W większości krajów UE drogi ewakuacyjne w lokalach dostępnych dla klientów wymagają oświetlenia awaryjnego, projektowanego wg PN-EN 1838 (zwykle co najmniej 1 lx na osi drogi przez 1 godzinę). Rozstrzyga projekt ppoż.; konfigurator dodaje osobny obwód B6, gdy je włączysz.
Czy sklep musi mieć przeciwpożarowy wyłącznik prądu?
Zależy to od budynku i przepisów lokalnych: niektóre kraje wymagają wyłącznika ppoż. w większych lub wielokondygnacyjnych budynkach, inne zostawiają to koncepcji ppoż. Konfigurator może dodać wyzwalacz wzrostowy do aparatu wejściowego i przypomina, żeby to sprawdzić.
Czy do aranżacji sklepu potrzebny jest projekt instalacji elektrycznej?
Tak. Instalację w lokalu usługowym projektuje projektant z uprawnieniami budowlanymi, a po pomiarach odbiorczych powstaje protokół; właściciele budynków i ubezpieczyciele zwykle o te dokumenty proszą. Ten plan to wersja robocza: odbiorniki, obwody, obudowa i lista zakupów do omówienia.
Przyłącze jednofazowe czy trójfazowe w sklepie?
Małe kioski radzą sobie na jednej fazie. Przy kilku witrynach, klimatyzacji i szyldzie trzy fazy rozkładają obciążenie i dają zapas na rozbudowę. Przykład zakłada 3 fazy 40 A; faktyczną moc przyłączeniową ustala właściciel budynku lub OSD.