Schemat montażowy
Prawidłowy schemat
Czujnik ruchu zamiast łącznika
Do korytarza, przedpokoju albo schowka — tam, gdzie światło jest potrzebne na chwilę, a ręce często są zajęte. Naścienny czujnik na trzy przewody montuje się w miejscu łącznika przy drzwiach, w głębokiej puszce, ale w odróżnieniu od łącznika potrzebuje przewodu neutralnego: zaciski L, N i ↓. Z rozdzielnicy do czujnika — 3×1,5: brązowa — prosto na L, niebieska i żółto-zielona — na złączki, a ze złączki N na zacisk N czujnika zakłada się mostek. Do lampy — też 3×1,5: brązowa z wyjścia ↓, niebieska i żółto-zielona — z tych samych złączek.
Co się dzieje
Lampa: nie świeci
Pod napięciem
Przewody
| Skąd → dokąd | Żyły × przekrój |
|---|---|
| Tablica → Drzwi | 3×1,5 mm²żółto-zielona, niebieska, brązowa |
| Drzwi → Lampa | 3×1,5 mm²żółto-zielona, niebieska, brązowa |
Co kupić
- Wyłącznik nadprądowy B10 dla obwodu oświetleniaw rozdzielnicy, jeśli nie ma jeszcze osobnego obwodu oświetlenia1 szt.
- Czujnik ruchu na 3 przewody (L, N, ↓)1 szt.
- Ramka pojedyncza1 szt.
- Puszka głęboka 60 mm1 szt.
- Złączka na 2 przewody1 szt.
- Złączka na 3 przewody1 szt.
- Przewód 3×1,5 mm² — odcinek2 szt.
Jak działają czujnik ruchu i wyłącznik zmierzchowy
Czujnik ruchu to łącznik z własną elektroniką. Faza przychodzi na zacisk L, do lampy idzie z wyjścia ↓, a elektronika potrzebuje zasilania między L i N, dlatego do czujnika, inaczej niż do zwykłego łącznika, doprowadza się przewód neutralny. Gdy wykryje ruch, czujnik zwiera L z ↓, a po ostatnim ruchu trzyma światło jeszcze przez pewien czas — ustawia się go pokrętłem na obudowie. Czujnik ma też własny próg jasności: dopóki jest jasno, światła nie włącza. Na interaktywnym schemacie nie ma timera ani progu: wejście „Jest ruch” po prostu zwiera styk.
Wyłącznik zmierzchowy włącza światło po zmroku. Moduł na szynę DIN jest w rozdzielnicy i zasila się z L i N, a jasność mierzy zewnętrzna sonda. Styk wyjściowy jest bezpotencjałowy: nie ma na nim własnej fazy, podaje się ją na zacisk wspólny mostkiem z wyłącznika nadprądowego, a z drugiego zacisku styku idzie ona do lampy. Wiele wyłączników zmierzchowych ma opóźnienie włączenia i wyłączenia, dlatego światło nie mruga od reflektorów przejeżdżającego samochodu.
Oznaczenia zacisków różnią się u producentów. W czujniku Steinel zaciski to L, N i L — wyjście ma tę samą literę, na schemacie powyżej oznaczono je strzałką ↓. W wyłączniku zmierzchowym Finder zasilanie to A1 i A2, styk — 11 (wspólny) i 14, u Thebena — L i N, styk 1-2-3. Na schemacie powyżej zasilanie oznaczono L i N, styk — 1 i 2, a dla swojego urządzenia sprawdź schemat na obudowie.
Czujnik ruchu: co kupić i jak włączać światło ręcznie
Do zwykłej instalacji weź czujnik na trzy przewody: L, N i ↓. W miejscu łącznika montuje się naścienny czujnik do puszki, wielu producentów ma go w tych samych seriach co łączniki, pod te same ramki. Puszka musi być głęboka, 60 mm: oprócz czujnika są w niej złączki N i PE. Są też czujniki dwuprzewodowe bez N — to inne urządzenie, zasila się przez lampę, jak inteligentny łącznik bez przewodu neutralnego. Potrzebuje minimalnego obciążenia, w Legrand 0 952 11 — od 2 W, a jeśli światło szwankuje, przy lampie montuje się kompensator. Przy kilku takich czujnikach w jednym obwodzie minimalne obciążenie rośnie. Na ganek i do ogrodu weź czujnik do montażu na zewnątrz, o stopniu ochrony IP44 lub wyższym.
Czujnik sam gasi światło i czasem to przeszkadza: sprzątasz schowek, a światło gaśnie. Dlatego ręczne włączanie przemyśl zawczasu, zanim przewody znikną w ścianie. Najprościej — zwykły łącznik w sąsiedniej puszce, podłączony z pominięciem czujnika, między jego zaciskami L i ↓, jak na schemacie powyżej. Włączysz — światło świeci na stałe, wyłączysz — znów działa czujnik, ale zgasić światła przy ruchu ten łącznik nie może. Jeśli potrzebny jest też tryb „wyłączone”, Steinel pokazuje schemat z podwójnym łącznikiem.
Część czujników ma fabryczne wejście na przycisk, na przykład Busch-Jaeger, Niko i Theben LUXA 103. Wtedy zamiast łącznika montuje się przycisk i podłącza go według instrukcji, przy czym w Busch-Jaeger przyciski z podświetleniem do tego wejścia się nie nadają. W podtynkowym czujniku Busch-Jaeger tryby „wyłączone”, „auto” i „włączone” przełącza się też suwakiem na obudowie.
Wyłącznik zmierzchowy: kiedy jest lepszy i gdzie umieścić sondę
Większość czujników ruchu ma już własny próg jasności, dlatego dla jednej lampy z czujnikiem osobny wyłącznik zmierzchowy nie jest potrzebny. Wyłącznik zmierzchowy w rozdzielnicy opłaca się, gdy lamp jest kilka: latarnia na ganku, oświetlenie ścieżki i elewacji włączają się od jednej sondy naraz, a nie każda po swojemu. Kolejny powód to zegar, gdy światło ma się palić po zmroku, ale nie całą noc: bierze się wyłącznik zmierzchowy z wbudowanym zegarem albo montuje obok w rozdzielnicy modułowy zegar, żeby w nocy światło gasło samo. A jeśli światło ma się zapalać tylko przy ruchu i tylko po zmroku, wyłącznik zmierzchowy zasila czujnik ruchu, jak na schemacie „Zmierzch i ruch”.
Sondę wiesza się na zewnątrz na północnej ścianie, bez bezpośredniego słońca i tak, żeby nie padało na nią światło sterowanej lampy; do oświetlenia ulic Theben zaleca stronę wschodnią. Inaczej lampa sama oświetli sondę, wyłącznik uzna, że świta, i ją zgasi, a po ciemku znowu włączy — i tak w kółko.
Przewód do sondy jest osobny: w Finder do 50 m, w Theben do 100 m przy przekroju 1,5 mm² i do 50 m przy 0,75 mm². Nie prowadzi się go obok przewodów zasilających. W Finder biegunowość żył sondy nie ma znaczenia, w Theben ma — sprawdź oznaczenia.
Przewody, kolory żył i wyłącznik
Kolory żył określa HD 308: faza — brązowa, czarna lub szara, przewód neutralny — niebieska, żółto-zielona — wyłącznie PE, nigdy pod fazę ani pod N. Przewód biegnie łańcuchem: z rozdzielnicy do czujnika — 3×1,5, od czujnika do lampy — też 3×1,5. W puszce czujnika brązowa z rozdzielnicy idzie prosto na L, niebieskie i żółto-zielone obu przewodów łączy się złączkami, a ze złączki N na zacisk N czujnika zakłada się mostek. Tak N i PE przechodzą przez puszkę przelotowo do lampy, a niebieska wszędzie pozostaje przewodem neutralnym. Jeśli w Twoim domu instalację poprowadzono przez puszki rozgałęźne, schemat jest ten sam, zmienia się tylko miejsce połączeń, ale przewód neutralny musi dojść do czujnika.
Do łącznika „włącz na stałe” od czujnika biegnie 4×1,5: brązowa — faza z zacisku L, czarna — z wyjścia łącznika z powrotem na ↓, szara w rezerwie, jej końce się izoluje. W 4×1,5 nie ma niebieskiej żyły, wszystkie żyły robocze mają kolory fazowe, zmiana oznaczeń nie jest potrzebna. Żółto-zieloną przy czujniku wprowadza się do złączki PE, a przy łączniku — na zacisk PE mechanizmu, jeśli jest, a jeśli nie — izoluje się koniec. PE doprowadza się do każdej puszki, nawet jeśli urządzenie nie ma dla niego zacisku: w Niemczech wymaga tego norma. Z rozdzielnicy do lampy na ganku albo do czujnika na zewnątrz — też 3×1,5 bez zmiany oznaczeń: brązowa — faza z zacisku 2 wyłącznika zmierzchowego, niebieska — N, żółto-zielona — PE.
Światło podłącza się osobnym obwodem w rozdzielnicy: wyłącznik B10 na przewodzie 1,5 mm². W Hiszpanii 10 A dla oświetlenia jest obowiązkowe. W Niemczech na 1,5 mm² stosuje się też B16, ale tylko tam, gdzie według tabeli normy przewód przenosi 16 A (w rurce w ścianie albo bezpośrednio na ścianie), i nie w ścianie z izolacją termiczną.
Schematy podłączenia
Czujnik ruchu zamiast łącznika
Do korytarza, przedpokoju albo schowka — tam, gdzie światło jest potrzebne na chwilę, a ręce często są zajęte. Naścienny czujnik na trzy przewody montuje się w miejscu łącznika przy drzwiach, w głębokiej puszce, ale w odróżnieniu od łącznika potrzebuje przewodu neutralnego: zaciski L, N i ↓. Z rozdzielnicy do czujnika — 3×1,5: brązowa — prosto na L, niebieska i żółto-zielona — na złączki, a ze złączki N na zacisk N czujnika zakłada się mostek. Do lampy — też 3×1,5: brązowa z wyjścia ↓, niebieska i żółto-zielona — z tych samych złączek.
Czujnik i łącznik „włącz na stałe”
Gdy światło czasem jest potrzebne na dłużej — posprzątać schowek, popracować na schodach — obok czujnika montuje się zwykły łącznik, który włącza lampę z pominięciem czujnika. Podłącza się go do zacisków czujnika L i ↓, równolegle do styku: Steinel pokazuje do tego na schemacie przełącznik „auto — na stałe”. Łącznik jest w sąsiedniej puszce na ścianie, od czujnika do niego biegnie 4×1,5: brązowa — faza z zacisku L, czarna wraca z nią na ↓, szara w rezerwie, nie trzeba zmieniać żadnych oznaczeń. Włączysz łącznik — światło świeci, wyłączysz — znów działa czujnik, ale zgasić światła przy ruchu taki łącznik nie może.
Wyłącznik zmierzchowy: światło na ganku po zmroku
Latarnia na ganku, oświetlenie ścieżki albo elewacji zapalają się same, gdy zrobi się ciemno, i gasną rano. Modułowy wyłącznik zmierzchowy montuje się w rozdzielnicy obok wyłącznika nadprądowego B10, a jego sondę — na zewnątrz, na północnej ścianie. Wyłącznik zmierzchowy jest zasilany z L i N, a lampę włącza jego styk wyjściowy 1–2: jest bezpotencjałowy, dlatego fazę na zacisk 1 podaje się mostkiem z wyłącznika B10, a z zacisku 2 idzie ona brązową żyłą przewodu 3×1,5 prosto z rozdzielnicy do lampy na ganku. N do lampy idzie z szyny N tej sekcji RCD, w której jest wyłącznik oświetlenia, PE — z szyny PE.
Zmierzch i ruch: nocne oświetlenie
Światło przy wejściu zapala się tylko wtedy, gdy jest ciemno i ktoś podszedł: wyjście wyłącznika zmierzchowego zasila fazą zewnętrzny czujnik ruchu, więc w dzień czujnik jest bez zasilania, a w nocy działa jak zwykle. Z rozdzielnicy do czujnika na zewnątrz — 3×1,5: brązowa — faza z zacisku 2 wyłącznika zmierzchowego na L czujnika, niebieska i żółto-zielona przechodzą przelotowo przez złączki w jego obudowie i razem z wyjściem ↓ idą do lampy na ganku, też przewodem 3×1,5. Własny próg jasności ma większość czujników i dla jednej lampy zwykle on wystarcza. Wyłącznik zmierzchowy przed czujnikiem stosuje się, gdy czujnik nie ma własnego progu, gdy wisi w miejscu niekorzystnym do pomiaru albo gdy jedną sondą chce się sterować kilkoma czujnikami i lampami naraz.
Typowe błędy
Czujnik bez przewodu neutralnego
Czujnik na trzy przewody podłączono jak zwykły łącznik: faza na L, przewód do lampy na ↓, a zacisk N zostawiono pusty — nie założono na niego mostka ze złączki N. Czujnik nie ma z czego się zasilać, jego styk się nie zamyka i światło się nie zapala, niezależnie od tego, ile razy ktoś przejdzie obok.
Dlaczego tak nie wolno
Zagrożenia nie ma, ale czujnik nie działa. W środku ma elektronikę, która zawsze potrzebuje zasilania między L i N, nawet gdy światło jest wyłączone. Załóż mostek ze złączki N w puszce na zacisk N czujnika. Jeśli do miejsca łącznika przewód neutralny nie dochodzi — w starej instalacji często przychodzą tam tylko faza i przewód do lampy — poprowadź z rozdzielnicy przewód 3×1,5 z N, jak na schemacie powyżej, albo weź czujnik dwuprzewodowy bez N: to inne urządzenie, potrzebuje minimalnego obciążenia, a czasem też kompensatora przy lampie. Nie bierz N z sąsiedniego gniazdka ani z innego obwodu: prąd wypłynie fazą jednego obwodu, a wróci przewodem neutralnym innego, i RCD może zadziałać.
Łącznik szeregowo z czujnikiem
Łącznik „włącz na stałe” zamontowano nie z pominięciem czujnika, lecz w przerwie jego wyjścia: z zacisku ↓ czujnika czarna poszła do łącznika, z łącznika szara wróciła do puszki czujnika na złączkę, a z niej do lampy poszła brązowa. Światło zapala się tylko wtedy, gdy łącznik jest włączony i jest ruch. Włączyć go na stałe się nie da, a wyłączony łącznik po prostu odłącza czujnik.
Dlaczego tak nie wolno
Zagrożenia nie ma, ale łącznik nie robi tego, po co go zamontowano. Żeby światło świeciło bez ruchu, łącznik musi podawać fazę do lampy z pominięciem czujnika: jeden jego zacisk — na zacisk L czujnika, drugi — na ↓. Łącznik szeregowy nadaje się tylko do całkowitego wyłączania czujnika. Jeśli potrzebne są wszystkie trzy tryby — auto, na stałe i wyłączone — Steinel pokazuje do tego schemat z podwójnym łącznikiem.
Jak podłączyć czujnik ruchu i wyłącznik zmierzchowy krok po kroku
Wyłącz obwód oświetlenia
W rozdzielnicy wyłącz wyłącznik nadprądowy obwodu oświetlenia, a jeśli nie wiesz który — wyłącznik główny. Jeśli montujesz wyłącznik zmierzchowy w rozdzielnicy, wyłącz wyłącznik główny. Uprzedź domowników, żeby nikt go nie włączył.
Sprawdź, że nie ma napięcia
Najpierw sprawdź próbnik napięcia lub multimetr na gniazdku, które na pewno jest pod napięciem. Potem sprawdź wszystkie żyły w puszkach czujnika i łącznika oraz przy lampie, a w rozdzielnicy — zaciski wyłącznika oświetlenia: między sobą i każdą względem PE.
Wprowadź przewody i oznacz żyły
Do puszki czujnika wchodzą dwa przewody 3×1,5: z rozdzielnicy i do lampy, a z łącznikiem „włącz na stałe” — jeszcze 4×1,5 do sąsiedniej puszki. Podpisz, który przewód skąd przychodzi. W przewodzie do łącznika trzymaj się jednej zasady na obu końcach: brązowa — L, czarna — ↓, szara w rezerwie.
Połącz N i PE w puszce
Niebieską z rozdzielnicy i niebieską do lampy wprowadź do jednej złączki i załóż z niej mostek na zacisk N czujnika. Żółto-zielone z rozdzielnicy, do lampy i, jeśli jest, do łącznika połącz drugą złączką. Końce zapasowej szarej zaizoluj.
Podłącz czujnik, łącznik i lampę
Brązową z rozdzielnicy — na L czujnika, brązową do lampy — na wyjście ↓; w Steinel wyjście też ma oznaczenie L, dlatego sprawdź schemat na obudowie. Łącznik „włącz na stałe” podłącz przewodem 4×1,5: brązowa — z zacisku L czujnika na L łącznika, czarna — z wyjścia łącznika na ↓ czujnika. Jeśli dwa przewody nie mieszczą się w zacisku czujnika, połącz je złączką z krótkim mostkiem i do zacisku wprowadź mostek. W lampie: L — brązowa, N — niebieska, PE — żółto-zielona.
Zamontuj wyłącznik zmierzchowy w rozdzielnicy
Zatrzaśnij wyłącznik zmierzchowy na szynie DIN obok wyłącznika B10. Fazę z wyłącznika B10 — na L (A1 w Finder), N — na N (A2) z szyny N tej sekcji RCD, w której jest wyłącznik oświetlenia: N z szyny innej sekcji spowoduje zadziałanie RCD. Mostkiem podaj fazę z tego samego wyłącznika B10 na wspólny zacisk styku (1 na schemacie, 11 w Finder), a z drugiego zacisku (2, w Finder 14) wyprowadź brązową żyłę przewodu 3×1,5 do lampy albo do czujnika na zewnątrz; niebieską tego przewodu — na tę samą szynę N, żółto-zieloną — na szynę PE. W obudowie czujnika zewnętrznego N i PE prowadzi się do lampy przelotowo na złączkach, jak w puszce. Sondę podłącz osobnym przewodem według instrukcji.
Sprawdź i ustaw
Włącz wyłącznik i przejdź przed czujnikiem: światło musi się zapalić i zgasnąć po ustawionym czasie. Żeby sprawdzić w dzień, ustaw próg jasności na maksimum, a czas — krótszy, potem przywróć właściwe wartości. Włącz łącznik „włącz na stałe”: światło musi świecić także bez ruchu. Wyłącznik zmierzchowy sprawdź, zakrywając sondę grubą tkaniną: lampa musi się zapalić, czasem z opóźnieniem podanym w instrukcji.
Bezpieczeństwo i kto może podłączać
Pracuj tylko przy wyłączonym wyłączniku i po sprawdzeniu wszystkich żył próbnikiem napięcia lub multimetrem, a sam przyrząd sprawdź wcześniej na gniazdku, które na pewno jest pod napięciem. Wyłącznik zmierzchowy montuje się w rozdzielnicy: przedtem wyłącz wyłącznik główny i pamiętaj, że zaciski przed nim pozostają pod napięciem. Kto może wykonywać takie prace, określa prawo Twojego kraju. W Polsce zmiany w instalacji wykonuje osoba ze świadectwem kwalifikacyjnym (tzw. uprawnieniami SEP), w Niemczech — tylko elektryk wpisany do rejestru operatora sieci, w Hiszpanii — autoryzowany instalator. W Anglii wymiana łącznika nie wymaga zgłoszenia według Part P, ale musi być zgodna z BS 7671. W wielu innych krajach prace przy instalacji są zastrzeżone dla elektryków, dlatego sprawdź przepisy u siebie.
Częste pytania
Jak podłączyć czujnik ruchu zamiast włącznika?
Czujnik na trzy przewody potrzebuje przewodu neutralnego, dlatego z rozdzielnicy biegnie do niego 3×1,5: brązowa — faza na L, niebieska i żółto-zielona — na złączki w puszce, ze złączki N — mostek na N czujnika. Do lampy — też 3×1,5: brązowa z wyjścia ↓, N i PE — ze złączek. Puszka musi być głęboka, 60 mm. Jeśli do łącznika przychodzą tylko faza i przewód do lampy, nie ma tam N: potrzebny jest nowy przewód albo czujnik dwuprzewodowy. Obwód oświetlenia zabezpiecza wyłącznik B10.
Czy można podłączyć czujnik ruchu bez przewodu neutralnego?
Zwykły czujnik na trzy przewody — nie: bez N jego elektronika nie ma z czego się zasilać i światło się nie włączy. Są czujniki dwuprzewodowe bez N, na przykład Legrand 0 952 11. Zasilają się przez lampę, dlatego potrzebują minimalnego obciążenia, w tym modelu od 2 W, a przy problemach — kompensatora przy lampie. Nie bierz N z sąsiedniego gniazdka: to inny obwód i RCD może wyłączać.
Jak sprawić, żeby światło z czujnikiem ruchu dało się włączyć na stałe?
Zamontuj zwykły łącznik w sąsiedniej puszce i podłącz go z pominięciem czujnika: jeden przewód — na zacisk L czujnika, drugi — na wyjście ↓. Włączysz łącznik — światło świeci na stałe, wyłączysz — znów działa czujnik. Od czujnika do łącznika — 4×1,5: brązowa i czarna pod fazę, szara w rezerwie, zmiana oznaczeń nie jest potrzebna. Jeśli czujnik ma wejście na przycisk, podłącz do niego przycisk według instrukcji. Łącznika nie montuje się szeregowo z wyjściem czujnika: tak może on tylko wyłączać czujnik.
Gdzie umieścić sondę wyłącznika zmierzchowego?
Na zewnątrz, na północnej ścianie, w cieniu, bez bezpośredniego słońca i tak, żeby nie padało na nią światło sterowanej lampy. Inaczej lampa oświetli sondę, wyłącznik uzna, że świta, i światło zacznie w kółko gasnąć i się zapalać. Przewód do sondy prowadzi się osobno od przewodów zasilających, a jego długość może wynosić do 50–100 m w zależności od modelu.