TN-C-S
Różnica widoczna od razu
Przed rozdziałem jest PEN, za nim oddzielne N i PE.
Porównanie pięciu układów- 1 →Sieć elektryczna
- 2 →Rozdzielnica
- 3Urządzenie
Po lewej jest miejsce, skąd pochodzi prąd: na schemacie to transformator. Po prawej pokazano przewody i urządzenie elektryczne w Twoim domu. Jako przykład pokazano pralkę.
Kabel zasilający z sieci trafia do rozdzielnicy. Znajdują się w niej zabezpieczenia i zaciski przewodów. Dalej osobne kable prowadzą do gniazd, oświetlenia i urządzeń; tutaj pokazano jeden taki obwód.
Uproszczony schemat jednej fazy, nie instrukcja montażu. Nie pokazano wszystkich zabezpieczeń i połączeń wyrównawczych.
Pokaż spis treści
Cztery symbole, cztery zadania
- L
- Przewód fazowy: dostarcza energię elektryczną do odbiornika.
- N
- Przewód neutralny: przewodzi prąd roboczy z powrotem w pokazanym obwodzie jednofazowym.
- PE
- Przewód ochronny: łączy dostępne metalowe obudowy z układem ochronnym; zwykle nie przewodzi prądu obciążenia.
- PEN
- Przewód łączący funkcje PE i N.
PEN: jeden przewód, dwa zadania
PEN to wspólny przewód pełniący jednocześnie funkcje N i PE. Nazwa łączy PE (przewód ochronny) i N (przewód neutralny). Przez PEN może płynąć zwykły prąd roboczy urządzenia.
Przed rozdziałem
Po rozdziale
N: przewodzi prąd roboczy z urządzenia z powrotem do zasilania.
PE: łączy metalową obudowę z układem ochronnym i tworzy drogę prądu przy uszkodzeniu izolacji.
W TN-C-S PEN rozdziela się w przewidzianym miejscu na N do pracy urządzeń i PE do ochrony. Za rozdziałem nie łączy się ich ponownie. Na rysunku punkt umownie umieszczono na wejściu rozdzielnicy; w rzeczywistym budynku może znajdować się wcześniej.
Przerwanie PEN narusza jednocześnie obwód roboczy i połączenie ochronne; na obudowach może pojawić się niebezpieczne napięcie. Rozdział PEN projektuje i wykonuje elektryk. Samodzielny mostek w gnieździe go nie zastępuje.
Jak odczytywać litery
Pierwsza litera — źródło: T = bezpośrednio uziemione; I = izolowane od ziemi lub uziemione przez dużą impedancję.
Druga litera — obudowy: N = połączone z uziemionym punktem źródła; T = uziemione przez lokalny uziom.
Dalsze litery — przewody: S = osobne PE i N; C = wspólny PEN. C-S oznacza: najpierw wspólne, potem rozdzielone.
Porównanie pięciu układów
TN-S
N i PE są oddzielne od źródła aż do odbiornika.
Przy uszkodzeniu: Prąd zwarcia doziemnego wraca przez PE. Zabezpieczenie musi wyłączyć obwód w wymaganym czasie.
Szczegóły techniczne
W projekcie: Szybkie zadziałanie wyłącznika nadprądowego zależy od impedancji pętli zwarcia i jego charakterystyki; wymaga weryfikacji. Obowiązują również wymagania dotyczące RCD. W instalacji nie łączy się N z PE.
TN-C
Wspólny PEN pełni funkcję ochronną i neutralną.
Przy uszkodzeniu: Przerwanie PEN może spowodować niebezpieczne napięcie na połączonych obudowach.
Szczegóły techniczne
W projekcie: W części TN-C nie stosuje się RCD. PEN podlega szczególnym wymaganiom, co do zasady co najmniej 10 mm² Cu lub 16 mm² Al w instalacji stałej. Istniejącą instalację powinien ocenić elektryk.
TN-C-S
Przed rozdziałem jest PEN, za nim oddzielne N i PE.
Przy uszkodzeniu: Prąd uszkodzeniowy wraca przez PE, a następnie przez wcześniejszy odcinek PEN do źródła.
Szczegóły techniczne
W projekcie: Rozdział PEN wykonuje się przed RCD. Za nim nie wolno ponownie łączyć N i PE. Miejsce rozdziału zależy od instalacji, przepisów krajowych i warunków operatora; główna szyna uziemiająca nie jest automatycznie tym miejscem.
TT
Obudowy są uziemione przez lokalny uziom instalacji.
Przy uszkodzeniu: Prąd wraca przez uziomy i grunt. Często jest zbyt mały do szybkiego zadziałania wyłącznika nadprądowego.
Szczegóły techniczne
W projekcie: Ochronę przy uszkodzeniu zwykle zapewniają RCD. Ich dobór, rozmieszczenie i selektywność zależą od instalacji; jeden główny RCD nie jest rozwiązaniem uniwersalnym. Trzeba sprawdzić rezystancję uziemienia i warunki wyłączenia.
IT
Źródło jest izolowane od ziemi lub uziemione przez dużą impedancję. Obudowy pozostają uziemione.
Przy uszkodzeniu: Po pierwszym uszkodzeniu praca może trwać przy spełnieniu określonych warunków. Układ kontroli izolacji sygnalizuje uszkodzenie, które trzeba znaleźć i usunąć.
Szczegóły techniczne
W projekcie: Drugie uszkodzenie na innym przewodzie czynnym może wymagać wyłączenia. IT wymaga skoordynowanej ochrony i kontroli; stosuje się go do szczególnych zastosowań.
Uproszczony schemat jednej fazy, nie instrukcja montażu. Nie pokazano wszystkich zabezpieczeń i połączeń wyrównawczych.
Co dzieje się przy uszkodzeniu?
Miejsce uszkodzenia z bliska
Pokazano chwilę przed zadziałaniem ochrony, a nie dopuszczalny stan pracy.
Uproszczony schemat jednej fazy, nie instrukcja montażu. Nie pokazano wszystkich zabezpieczeń i połączeń wyrównawczych.
TN-S
① W TN-S N i PE łączą się z tym samym uziemionym punktem transformatora. Dalej do domu prowadzą dwa osobne przewody: niebieski N i zielono-żółty PE. Punkt wspólny jest po stronie zasilania; w domowej rozdzielnicy N i PE nie łączy się ponownie.
TT
Jaki układ jest w moim domu?
Sprawdź dokumentację przyłącza, schematy i protokoły pomiarów.
Zapytaj operatora sieci o układ w punkcie przyłączenia.
Zleć elektrykowi sprawdzenie rzeczywistej instalacji, uziemienia, przewodów i środków ochrony.
Nie rozpoznawaj układu wyłącznie po kolorach lub liczbie żył. Nie zdejmuj osłon i nie otwieraj zaplombowanych urządzeń przyłączeniowych. W razie wątpliwości wybierz w projekcie „nieznany”.
Co to oznacza dla projektu?
Kreator PlanMyPanel pyta o układ sieci. Obecne reguły wymagają RCD na wejściu rozdzielnicy dla TT i układu nieznanego. To założenie programu do planowania, a nie rozpoznanie istniejącej instalacji. Ostateczny dobór i sprawdzenie należą do elektryka.
Język strony nie określa obowiązujących norm. Stosuj przepisy kraju instalacji i warunki operatora sieci. Ten przegląd wyjaśnia zasady i nie zastępuje weryfikacji środków ochrony.
Najczęstsze pytania
Jak sprawdzić, jaki układ sieci mam w domu?
Zajrzyj do dokumentów przyłączeniowych, schematu i protokołów pomiarów albo zapytaj operatora sieci, jaki układ jest dostarczany w punkcie przyłączenia. Na miejscu potwierdzi to elektryk — nie oceniaj układu po kolorach żył i nie otwieraj zaplombowanych urządzeń przyłączeniowych.
Czy mogę sam rozdzielić przewód PEN?
Nie. Miejsce i sposób rozdziału PEN zależą od instalacji, przepisów krajowych i warunków operatora, a błąd może wprowadzić niebezpieczne napięcie na obudowy urządzeń. Rozdział wykonuje elektryk zgodnie z projektem, nigdy jako mostek w gniazdku.
Czy w układzie TT wyłącznik różnicowoprądowy (RCD) jest obowiązkowy?
W układzie TT prąd zwarcia wraca przez ziemię i często jest zbyt mały, by wyłącznik nadprądowy zadziałał szybko, dlatego ochronę przy uszkodzeniu zwykle zapewniają RCD. Ich dobór i rozmieszczenie zależą od instalacji; trzeba też sprawdzić rezystancję uziemienia.
Czym różni się układ TN-S od TN-C-S?
W TN-S przewody N i PE biegną osobno na całej drodze od źródła. W TN-C-S docierają jako jeden przewód PEN i są rozdzielane w określonym punkcie; za nim N i PE już nigdy się nie łączy.
Do czego służy układ IT?
Układ IT stosuje się w zastosowaniach specjalnych, gdzie zasilanie ma działać dalej po pierwszym uszkodzeniu izolacji — np. w salach operacyjnych szpitali czy w procesach przemysłowych. Wymaga kontroli stanu izolacji i skoordynowanych zabezpieczeń, a w domach praktycznie się go nie spotyka.